Erfgoedgids: Saint-Jorioz en de meerdorpen van het meer van Annecy

De paalwoningendorpen — 6.000 jaar onder water

Tussen 4000 en 800 v.Chr. zagen de oevers van het meer van Annecy meerdere op palen gebouwde dorpen elkaar opvolgen. Deze houten woningen, 'paalwoningen' genoemd (van het Italiaanse palafitta, 'ingeslagen paal', van het Latijnse palus en figere), werden direct aan de oever van het meer op verhoogde platforms gebouwd. De bewoners verbouwden granen en peulvruchten, hielden runderen en schapen en visten. De geleidelijke stijging van het water heeft de dorpen verzwolgen, maar paradoxaal genoeg ook bewaard: door het zuurstofgebrek hebben de palen — voornamelijk van eik, maar ook van es en spar — de millennia overleefd en vormen ze een uitzonderlijke getuigenis van het dagelijkse leven in het Neolithicum.

Les Marais de Saint-Jorioz — een belangrijke archeologische site

De site van Les Marais de Saint-Jorioz, onder de wateren van het meer tegenover de gemeente, is een van de oudste paalwoningenvindplaatsen van de Alpen: hij dateert uit het midden-neolithicum, rond 4000-3500 v.Chr. De eerste paalwoningen van het meer van Annecy werden al in 1856 in Duingt en Sevrier geïdentificeerd, in navolging van de Zwitserse ontdekking uit 1854 op het meer van Zürich. De site van Saint-Jorioz zelf werd pas in 1989 ontdekt. Hij heeft aardewerk, vuurstenen werktuigen, gepolijste stenen bijlen en pijlpunten opgeleverd, die getuigen van een georganiseerde samenleving die landbouw, weverij en handel beheerste met gemeenschappen die soms honderden kilometers verderop lagen.

UNESCO-werelderfgoed (2011)

In 2011 werd de site van Les Marais de Saint-Jorioz ingeschreven op de UNESCO-werelderfgoedlijst in het kader van de 'Prehistorische Paalwoningen rond de Alpen'. Deze inschrijving omvat 111 sites verdeeld over zes landen: Zwitserland, Italië, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Slovenië. Het meer van Annecy telt drie van deze sites — Les Marais de Saint-Jorioz, Crêt de Chatillon (in Sevrier) en Les Mongets — onder de best gedocumenteerde van de alpiene meren. De inschrijving beschermt deze fragiele overblijfselen, onzichtbaar vanaf het oppervlak maar van onschatbare wetenschappelijke waarde voor het begrijpen van de eerste Europese landbouwsamenlevingen.

Marais de l'Enfer — een toevluchtsoord voor biodiversiteit

Ondanks zijn onheilspellende naam is Marais de l'Enfer een natuurlijke oase van rust. Dit wetland van ongeveer 25 hectare, op het grondgebied van de gemeenten Saint-Jorioz en Sevrier, geniet meerdere beschermingen: Natura 2000, prefectoraal biotoopbesluit en eigendom van Conservatoire du Littoral sinds 2002. De rietvelden herbergen een opmerkelijke fauna en flora: kleine karekieten en sprinkhaanzangers in het riet, beschermde libellen zoals de mercuurwaterjuffer en de gevlekte glanslibel, en verschillende orchideeën waaronder Loesels groenknolorchis, een soort van Europees belang. Het moeras speelt een belangrijke ecologische rol door het water te bufferen voordat het het meer bereikt. Een uitgestippeld interpretatiepad maakt het mogelijk dit fragiele ecosysteem te ontdekken zonder het te verstoren. In het Neolithicum vormden deze moerassen al een overgangszone tussen het vasteland en het meer, daar waar de paalwoningendorpen wortel schoten.

Het oude dorp en het Savooise leven

Het historische centrum van Saint-Jorioz ontstond laat, aan het einde van de 19e eeuw, rond een nieuwe hoofdplaats die in de vlakte werd gebouwd om de oude kerk te verlaten die in de wetlands aan de oever van het meer was verzonken. De Saint-Nicolaaskerk, gebouwd vanaf 1885 en ingewijd in 1897, vormt het hart ervan. Daaromheen getuigen de oude boerderijen met houten balkons en daken van schubvormige dakpannen van het rurale alpiene leven. Saint-Jorioz leefde toen van de landbouw, de veeteelt, de visserij op het meer en zijn beroemde pannenbakkerij, waarvan de schubvormige dakpannen tot de sluiting in 1953 in de haven werden ingescheept — de pannenbakkerij staat tot vandaag nog op het wapenschild van de gemeente. De netten van de vissers droogden op de oever en zetten een millennia-oude band tussen de inwoners en het meer voort.

Het strand en het natuurlijk erfgoed

Het strand van Saint-Jorioz, een van de zeldzame stranden met fijn zand van het meer van Annecy, biedt een uitzonderlijk panorama op de Tournette en de Dents de Lanfon. Het is ook een plek vol geschiedenis: op enkele tientallen meters voor de kust slapen de palen van Les Marais de Saint-Jorioz in de sedimenten. De wandeling langs het meer, tussen het strand en de haven, maakt het mogelijk zich dit landschap voor te stellen zoals het bijna 6.000 jaar geleden was, toen de eerste bewoners hun huizen boven het water bouwden.

Praktische informatie